Sklep Wisła

Foynes – Europy okno na świat

Foynes – Europy okno na świat Czyli o transatlantyckich lotach w 70. rocznicę pierwszego lotu pasażerskiego między Europą a Ameryką

W latach ’30 świat dokonał wielkiego skoku technologicznego, zaś jednym z jego symboli był lot Chalesa Lindbergha przez Atlantyk (koniec lat ’20), pierwszy w dziejach ludzkości. Tak rozpoczynała się era lotów transatlantyckich przy użyciu nowoczesnych samolotów zwanych latającymi łodziami (Flying Boats). Latające łodzie to genialny pomysł – oparty o wykorzystanie samolotów startujących i lądujących na wodzie, które dzięki pracy silników mogą również manewrować na wodzie, a co najważniejsze, nie toną! To właśnie te powietrzno-morskie kolosy łączyły w kilkanaście godzin Europę z Ameryką. Foynes w hrabstwie Limerick stało się ich europejską bazą.

Foynes jest trzecim co do wielkości, pod względem głębokości kanałów portowych, portem towarowym w Irlandii. Wykorzystując korzystne naturalne położenie u ujścia rzeki Shannon, na południowym brzegu, właśnie w Foynes wyznaczono tymczasową główną bazę dla latających łodzi i komunikacji międzykontynentalnej. Tymczasową dlatego, iż równocześnie planowano budowę lądowego lotniska dla normalnych samolotów na północnym brzegu rzeki Shannon w miejscu zwanym Rineanna. Lotnisko w Rineanna miało przejąć zadania tymczasowego wodnego lądowiska w Foynes. Dzisiaj to lotnisko istnieje i działa w najlepsze, nie jest znane jako Rineanna ale jako Port Lotniczy Shannon.

Osobiście Charles Lindbergh miał wybrać Foynes jako najlepszą lokalizację dla bazy lotów transatlantyckich. W 1936 i 1937 już jako przedstawiciel amerykańskich linii lotniczych Pan Am, Lindbergh wizytował przebieg budowy terminalu i instalacji lądowiska. Pierwsza oficjalna informacja o lokalizacji Terminalu Europejskiego w Foynes ukazała się 16 grudnia 1935 r. w The Irish Times. Tak rozpoczęła się błyskotliwa, choć krótka kariera miasteczka.

Baza lotnicza w Foynes został oddana do użytku w 1937 r., wówczas przybyła do niej pierwsza latająca łódź Cambria. Natomiast pierwszy lot transatlantycki z Foynes na Nową Funlandię wykonał 5 sierpnia 1937 r. Clipper III, dowodzony przez kapitana Harolda E.Grey’a. Lindbergh był obecny przy starcie tego pierwszego komercyjnego lotu. W 1938 r. loty transatlantyckie miały charakter lotów komunikacyjnych, przewożono pocztę. Czas podróży starano się stale skrócić, pierwotnie sięgał on nawet ponad 20 godzin, ale już 28 września 1937 padł rekord – 10 godzin i 33 minuty! Lata drugiej wojny światowej stały się złotym okresem rozwoju bazy w Foynes. Ogromne ilości poczty przechodziły w obie strony do i z Europy właśnie przez ujście rzeki Shannon.

Foynes – Europy okno na świat

Pierwszy lot pasażerski do Foynes odbył się 8 lipca 1939, na pokładzie latającej łodzi przybyło do Irlandii 19 pasażerów. W tym miejscu warto wspomnieć, iż warunki lotu były bardzo komfortowe. Do lotów używano samolotów Boeing B-314. Potężne latające łodzie składały się z dwóch pokładów, górny przeznaczony był dla załogi, pilotów i personelu, natomiast dolny, główny pokład był przeznaczony dla pasażerów. Znajdowały się tam saloniki podróżne, było ich siedem, z wygodnymi fotelami i sofami, w tylnej części samolotu był salonik de luxe. Był pokój dla pań, a także kuchnia-bar oraz łazienka. Serwowany był regularny obiad, a obsługą gości zajmowało się dwóch stewardów. Można było też skorzystać z kilku miejsc do leżenia. Tak więc podróż była całkiem komfortowa.

W 1939 roku cała podróż na trasie Nowy Jork – Foynes – Nowy Jork kosztowała 675 dolarów. W czasie podróży bardzo istotna była rola nawigatora, to właśnie on wyznaczał kurs, a posługiwano się wówczas nawigacją według gwiazd.

Latających łodzi B-314 zbudowano w sumie 12, niestety do dzisiaj nie zachowała się ani jedna. Loty łodziami latającymi stały się na tyle popularne, iż przez Foynes przewinęło się wiele znanych osób. W 1942 r. pod nazwiskiem Smith przybyła tą drogą do Irlandii Eleonora Roosevelt, żona prezydenta Stanów Zjednoczonych. W latach ’40 przewinęli się m.in. przez Foynes John F. Kennedy, Yehudi Menuhin, Humphrey Bogart, Ernest Hemingway.

Dla przybywających pasażerów konieczne stało się wybudowanie terminala. Powstał on na bazie istniejącego od 1860 r. hotelu – The Monteagle Arms Hotel. Mogli się tu posilić a nawet przenocować pasażerowie oczekujący na swój lot lub właśnie przybywający, o ile nie ruszyli koleją do Limerick. Notabene skład kolejowy złożony był z jednego wagonu! Większość jednak gości w oczekiwaniu na odlot była umieszczana w odległym o około 10 mil Adare, w Dunraven Arms Hotel.

Czas świetności Foynes nie trwał jednak zbyt długo. Już 28 grudnia 1945 r. pierwszy samolot amerykańskich linii Pan Am wylądował na nowym lotnisku Rineanna w hrabstwie Clare. Dzisiaj znanym jako Port Lotniczy Shannon (nazwę wprowadzono w latach ’50). Odtąd właśnie to lotnisko stało się główną bazą transportu transataltyckiego. Czas Foynes się skończył. Latające łodzie odbyły 2097 lotów przez Atlantyk.

Z Foynes i latający łodziami wiąże się jeszcze jedna, bardzo ważna kulturowo rzecz. To właśnie tutaj (a nie w Shannon!) wymyślono kawę po irlandzku! A było to tak…

Pewnej ciemnej i burzowej nocy w 1942 r. w czasie lotu nad północnym Atlantykiem do Ameryki, dowódca latającej łodzi podjął decyzję o powrocie do Foynes, gdyż warunki atmosferyczne były zbyt niebezpieczne. W malutkiej restauracji w Foynes czekał już na powracających szef kuchni Joe Sheridan, pochodzący z Tyrole trzydziestotrzylatek. Przygotował ciepłe posiłki oraz kawę dla rozczarowanych powrotem i przemarzniętych pasażerów. Do kawy dodał nieco irlandzkiej whiskey oraz nieco cukru, a wszystko przekrył wspaniałą śmietanką. Kiedy owej nocy podał tę kawę pierwszy raz, miała miejsce znamienna scena. Jeden z amerykańskich pasażerów zapytał czy jest to kawa brazylijska. Sheridan z miejsca odpowiedział „ Nie. To kawa irlandzka” (No. That’s Irish coffee) Tak powstał jeden z symboli dzisiejszej Irlandii, znany na całym świecie!

W 70. rocznicę pierwszego pasażerskiego lotu przez Atlantyk warto odwiedzić Muzeum Latającej Łodzi w Foynes, zwłaszcza, że latem 2009 r. przewidzianych jest wiele atrakcji. Szczegóły można znaleźć na stronie www.flyingboatmuseum.com

Krzysztof Schramm www.tpi.poznan.pl Towarzystwo Irlandzko-Polskie